A participatory performative experience REWEAVE
is an artistic practice of transforming materials into encounters
and encounters into community.
REWEAVE to partycypacyjne doświadczenie artystyczne sytuujące się na styku teatru, sztuk performatywnych, instalacji przestrzennej, ruchu, muzyki eksperymentalnej i praktyk współtworzenia. REWEAVE jest autonomicznym projektem performatywnym, który może funkcjonować w przestrzeni „13 KSIĘŻYCÓW” i poszerzać ją o działanie performatywne. Może też funkcjonować samodzielnie. Z projektem 13 Księżyców łączy go medium, jakim jest folia i idea włączania ludzi w proces kreacji, choć w zupełnie odmienny sposób. Jego punktem wyjścia jest proste, a zarazem fundamentalne pytanie: co może wydarzyć się pomiędzy ludźmi, kiedy na chwilę przestają być wyłącznie odbiorcami i pozwalają sobie wspólnie tworzyć?
REWEAVE wyrasta z przekonania, że potrzeba tworzenia jest czymś naturalnym i wspólnym ludziom, choć z czasem często ustępuje miejsca ocenie, kontroli i przekonaniu, że twórczość należy przede wszystkim do tych, którzy „potrafią”. Projekt tworzy przestrzeń, w której można na chwilę odłożyć te podziały, wyjść poza codzienne role i pozwolić sobie na ciekawość, spontaniczność oraz przyjemność działania z innymi. Nie chcemy uczyć określonych technik ani proponować publiczności udziału w gotowym dziele. Otwieramy przestrzeń, w której współtworzenie staje się jego zasadą, a obecność i działania uczestników realnie wpływają na przebieg każdej realizacji.
Hasło from nothing to together określa dramaturgiczny i ideowy kierunek performansu. To świadome odejście od oczywistego „from nothing to something”. Ostatecznym efektem nie ma być bowiem przedmiot. Tym, co powstaje, jest doświadczenie bycia razem.
Z pojedynczego gestu rodzi się relacja.
Z bezkształtnej materii - forma.
Z przypadkowego spotkania - wspólne działanie.
Z obserwowania - uczestnictwo.
W tym sensie tytuł REWEAVE oznacza znacznie więcej niż ponowne splatanie materiału. Odnosi się do ponownego splatania znaczeń, ludzi, pamięci, miejsc i doświadczeń.
Materia jako partner
Splatanie materii
staje się równocześnie splataniem relacji.
Przestrzeń REWEAVE powstaje niemal w całości z materiałów odzyskanych. Jej zasadniczym tworzywem jest folia - materiał wszechobecny i zwykle niedoceniany, kojarzony z nadprodukcją i jednorazowością, a jednocześnie niezwykle atrakcyjny plastycznie. Folia jest lekka, transparentna, podatna na ruch, a zarazem zaskakująco wytrzymała. Przechwytuje i odbija światło, reaguje na najmniejszy podmuch powietrza, szeleści, załamuje obraz, zmienia charakter pod wpływem dotyku. W REWEAVE jej właściwości nie są ukrywane – przeciwnie, stają się częścią języka spektaklu. Materiał, który w obiegu konsumpcyjnym ma bardzo krótki czas życia, zostaje potraktowany z uwagą. Jest zbierany, cięty, łączony, pleciony, szydełkowany, wprawiany w ruch, oświetlany i przekształcany. Odzyskanie materiału nie jest jednak celem samym w sobie. Staje się punktem wyjścia do szerszego pytania o to, co jeszcze można odzyskać: uważność, wyobraźnię, sprawczość, kontakt z drugim człowiekiem, swobodę tworzenia. Ekologiczny wymiar projektu wynika z praktyki, nie z deklaracji. REWEAVE nie opowiada o kryzysie środowiskowym wprost, lecz pracuje z jego materialnymi konsekwencjami. To, co zostało uznane za zbędne, odzyskuje uwagę, funkcję i nowe znaczenie.
Scenografia
Wizualnym centrum performansu są trzy monumentalne koła o średnicy około trzech metrów. Łączy je wspólne źródło materii - wszystkie powstały z materiałów pochodzących z odzysku - różnią natomiast faktura, kolor i sposób reagowania na światło. Jedno stworzone jest z wielobarwnych folii, drugie z materiałów srebrnych i czarnych, trzecie pokrywa biała tkanina roletowa. Koła te organizują przestrzeń performansu i wyznaczają pola działania. To pomiędzy nimi rodzą się i zmieniają relacje - między ludźmi, materią i światłem. Białe koło staje się ekranem - miejscem dla teatru cieni i dla projekcji. Koła - stworzone przez Agnieszkę Gierach w duchu jej autorskiego projektu !3 Księżyców - to idea powrotu do naturalnych cykli i rytmów przyrody, a zarazem do intuicji, wrażliwości i otwartości na relację. Przywołują sposób bycia oparty na uważności, współodczuwaniu i współdziałaniu oraz potrzebę ponownego odnajdywania więzi człowieka z naturą i z innymi ludźmi. Nie są dekoracją, lecz środowiskiem performansu - jego krajobrazem, architekturą i partnerem działań. Trzy osoby. Trzy języki. Jedno spotkanie REWEAVE tworzy troje artystów związanych wieloletnią przyjaźnią i blisko trzydziestoletnim dialogiem twórczym. Ta relacja ma znaczenie dla sposobu pracy. Pozwala na zaufanie, uważne reagowanie na siebie nawzajem i swobodę improwizacji, bez utraty dramaturgicznej dyscypliny. Artyści nie budują tradycyjnych postaci i nie prowadzą linearnej opowieści. Spotykają się w przestrzeni, badając jej możliwości oraz własne relacje poprzez ruch, gest, materię, światło, cień i muzykę. Każde z nich wnosi własną historię, temperament i język twórczy. To, co wydarza się pomiędzy nimi, nie jest ilustracją z góry określonej fabuły. Znaczenia wyłaniają się z obecności i działania. Performans REWEAVE obywa się bez słów. Ta decyzja otwiera go na odbiorców niezależnie od języka, wieku czy zaplecza kulturowego. Porozumienie odbywa się poprzez ciało, rytm, obraz, dźwięk i elementarny gest zaproszenia. Muzyka nie pełni funkcji tła. Jest integralnym elementem dramaturgii - prowadzi rytm wydarzenia, wyznacza zmiany energii, wspiera punkty synchronizacji i pozwala artystom przechodzić pomiędzy kolejnymi etapami struktury. Pozostawia przy tym dużo przestrzeni na to, czego przewidzieć nie można.
Struktura otwarta
REWEAVE posiada scenariusz, kolejne sceny i precyzyjnie określone punkty dramaturgiczne. Są w nim momenty synchronizacji pomiędzy wykonawcami, znaki pozwalające przejść do następnego etapu oraz muzyczna konstrukcja porządkująca całość.W obrębie tej struktury pozostaje jednak szerokie pole improwizacji, bo najważniejszym nieprzewidywalnym elementem pozostają uczestnicy. Ich reakcje, decyzje, gotowość do wejścia w przestrzeń, nieśmiałość albo spontaniczność wpływają na rytm każdej realizacji. Artyści nie próbują wymuszać określonej odpowiedzi. Inicjują sytuacje, obserwują, podejmują dialog, odpowiadają na gesty uczestników i stopniowo poszerzają pole ich obecności. Dlatego każda prezentacja ma tę samą dramaturgiczną tożsamość, ale nie może zostać powtórzona w identycznej postaci. Od obserwowania do działania Na początku performansu istnieje jeszcze rozpoznawalny podział pomiędzy artystami i publicznością. Z czasem staje się coraz mniej istotny. Uczestnicy są zapraszani do teatru cieni, do ruchu i tańca. Mogą wydobywać dźwięki z prostych instrumentów, współtworząc warstwę muzyczną. Mogą sięgać po abstrakcyjne formy wykonane z folii, przymierzać je i tworzyć z nich efemeryczne kostiumy, odkrywając nieoczywiste możliwości swojej ekspresji. Jednym z najważniejszych działań staje się wspólne przetwarzanie folii. Materiał jest w trakcie performansu cięty i łączony w długie pasma przypominające włóczkę. Uczestnicy wchodzą w proces wyplatania i szydełkowania, tworząc kolejne fragmenty wspólnej struktury. Właśnie wtedy tytuł REWEAVE nabiera dosłownego sensu. Pojedyncze fragmenty materiału zostają połączone w nić. Nić zaczyna tworzyć formę. Osoby, które jeszcze chwilę wcześniej się nie znały, pracują obok siebie, obserwują swoje działania, zaczynają współpracować. Splatanie materii staje się równocześnie splataniem relacji. Nie trzeba umieć szydełkować. Nie trzeba potrafić tańczyć. Nie trzeba znać zasad teatru cieni ani posiadać muzycznego przygotowania. Wartością jest samo wejście w proces i możliwość podjęcia działania bez ryzyka oceny. Punktem wyjścia dla REWEAVE jest wcześniej prezentowany performans „NIC–COŚć”. Doświadczenia jego kolejnych realizacji - przede wszystkim spontaniczne reakcje osób w różnym wieku i ich gotowość do wejścia w proces twórczy - stały się impulsem do rozwinięcia dzieła w obecną, bardziej otwartą i partycypacyjną formę. Spektakl powstał pierwotnie z myślą o młodej publiczności, jednak jego prezentacje ujawniły wyraźnie ponadpokoleniowy charakter tego doświadczenia. Młodzież, dorośli i seniorzy reagowali z podobną spontanicznością, opisując je jako „reset”, możliwość „wyszalenia się” i potrzebne wyjście poza codzienny sposób funkcjonowania. Te reakcje stały się ważną wskazówką dla dalszego rozwoju REWEAVE: potrzeba swobodnej kreacji, zabawy i działania z innymi nie znika wraz z dorosłością.
Dzieło spełnia się, kiedy artyści przestają być potrzebni
Dramaturgia REWEAVE zmierza ku stopniowemu odwróceniu relacji pomiędzy wykonawcami i uczestnikami. Początkowo artyści nadają kierunek wydarzeniu. Z czasem coraz więcej inicjatywy pojawia się po stronie osób obecnych w przestrzeni. Jedni grają, inni tańczą, ktoś buduje obraz w teatrze cieni, ktoś przymierza kostium, kilka osób wspólnie splata foliową włóczkę. Tworzenie odbywa się równolegle i nie musi prowadzić do jednego rezultatu. Kulminacją nie jest finał wykonywany przez artystów. Jest to chwila, w której wspólne działanie może trwać już bez nich. Ostatnim zaplanowanym gestem trojga performerów jest stworzenie na białym księżycu obrazu cieni, z których wyłania się słowo: REWEAVE. Następnie artyści po cichu opuszczają przestrzeń. Muzyka pozostaje. Niektórzy nadal grają. Inni splatają materiał. Ktoś tańczy. Ktoś tworzy cień. Ktoś po prostu jest. Zamiast tradycyjnego zakończenia następuje przekazanie przestrzeni uczestnikom. To oni przejmują inicjatywę i nadają dalszy bieg temu, co zostało wspólnie uruchomione.
„13 Księżyców” – środowisko REWEAVE
REWEAVE jest autonomicznym projektem performatywnym, który może funkcjonować w przestrzeni „13 KSIĘŻYCÓW” i poszerzać ją o działanie performatywne. Nie jest jednak objęty zakresem przedsięwzięcia zgłoszonego do stypendium MKiDN na 2027 rok. Jego wizualne i ideowe środowisko pozostaje związane z rozwijającym się autorskim projektem Agnieszki Gierach „13 Księżyców”. Oba projekty funkcjonują zupełnie odrębnie, ale mogą też się spotkać, co wzbogaca o dodatkowe wartości i walory artystyczne. Łączy je wrażliwość artystyczna autorki, która użyła podobnego języka artystycznego do stworzenia scenografii do performansu jak i do projektu 13 Księżyców. Różne jednak są założenia w obu projektach - 13 Księżyców to projekt partycypacyjny, a obiekty tworzone są z założenia z różnymi społecznościami - i to o nich jest ta opowieść, natomiast scenografię do Reweave Agnieszka Gierach stworzyła własnoręcznie, ako autorskie dzieło. Mimo podobieństw - oba projekty zachowują swoją odrębność. Księżyce otaczające przestrzeń performansu nie są elementem dekoracyjnym. Stanowią szerszą przestrzeń, w której on się wydarza. Projekt „13 Księżyców” już nabiera materialnego kształtu - pierwsze monumentalne obiekty zostały zrealizowane, kolejne są w trakcie powstawania, a z czasem dołączą do nich następne. Trzy księżyce stanowiące integralną część performansu wpisują się więc w większą, stale rozwijającą się konstelację obiektów, tworzonych z materiałów odzyskanych i współtworzonych z lokalnymi społecznościami. Każda kolejna odsłona może wzbogacać tę przestrzeń o nowe obiekty, miejsca i historie, dzięki czemu „13 Księżyców” staje się żywym środowiskiem REWEAVE - gromadzącym pamięć kolejnych spotkań, a jednocześnie pozostającym otwartym na dalszy rozwój. Dzięki temu REWEAVE zachowuje swoją integralność, podczas gdy otaczająca go przestrzeń może rozwijać się i wzbogacać wraz z kolejnymi realizacjami. „13 Księżyców” rozwija się poprzez monumentalne formy powstające z odzyskanych materiałów w procesach współtworzenia z lokalnymi społecznościami. Każdy nowy księżyc zachowuje ślad konkretnego miejsca, czasu i ludzi uczestniczących w jego powstawaniu. W kolejnych prezentacjach REWEAVE te obiekty tworzą coraz bogatszy krajobraz - nie konkurujący z performansem, lecz rozszerzający jego sens. Rytm naturalnych cykli spotyka się tu z rytmem wspólnego działania; przetworzona materia z pamięcią miejsc; indywidualna kreacja z procesem społecznym. REWEAVE i „13 Księżyców” zachowują własną tożsamość. Łączy je jednak ten sam sposób myślenia: sztuka jako przestrzeń odzyskiwania, przekształcania i splatania na nowo tego, co zostało rozproszone.
Living Archive of the Moons
Szczególne miejsce w tej relacji zajmuje Archiwum Księżyców - Living Archive of the Moons. Biały księżyc, który podczas performansu jest ekranem dla teatru cieni, po zakończeniu zasadniczej części wydarzenia może przejąć kolejną funkcję. Staje się powierzchnią projekcji rozwijającego się archiwum: obrazów procesu tworzenia księżyców, spotkań ze społecznościami, fragmentów wspólnej pracy, gestów, ludzi, miejsc i historii. Archiwum nie ma służyć wyłącznie dokumentowaniu tego, co już się wydarzyło. Ma żyć razem z projektem. Każda kolejna realizacja dopisuje do archiwum nowe obrazy, gesty i historie. Uczestnicy REWEAVE w jednym mieście mogą poprzez projekcje zobaczyć ludzi z innych miejsc i krajów, którzy wcześniej współtworzyli księżyce. Dzięki temu kolejne prezentacje łączą się ze sobą i stają się częścią jednej rozwijającej się opowieści. W ten sposób dokumentacja zostaje ponownie włączona w obieg artystyczny. Przeszłość nie zostaje zamknięta w archiwum - staje się materiałem kolejnego spotkania. Z czasem Living Archive of the Moons może stać się mapą relacji tworzoną ponad granicami: zapisem nie tylko obiektów, ale sposobów współdziałania, lokalnych odmienności i wspólnej ludzkiej potrzeby kreacji. Podróż jako spotkanie Międzynarodowy charakter REWEAVE nie polega wyłącznie na przenoszeniu przedstawienia z jednego miejsca do drugiego. Brak tekstu mówionego pozwala dziełu przekraczać granice językowe, ale prawdziwa mobilność projektu zaczyna się głębiej - w jego zdolności do spotkania z lokalnym kontekstem. Stała pozostaje artystyczna konstrukcja: troje wykonawców, dramaturgia, muzyka, trzy podstawowe księżyce, język ruchu i gestu, stopniowe otwieranie procesu oraz finałowe przekazanie przestrzeni uczestnikom. Zmienne pozostają relacje. Każda społeczność reaguje inaczej. Każde miejsce wnosi inny rytm. Różnić mogą się sposoby wejścia ludzi w proces, powstające formy, dźwięki i dynamika wspólnego działania. Dzięki temu REWEAVE może podróżować, zachowując własny język artystyczny, jednocześnie pozostając otwartym na miejsce, ludzi i lokalny kontekst. Zamiast przejeżdżać przez miejsce – wpisuje jego doświadczenie w dalszą historię projektu.
Funkcja sztuki
REWEAVE nie stawia sobie za cel rozwiązania problemów społecznych ani środowiskowych. Nie udaje terapii, edukacji ekologicznej ani programu integracyjnego. Jego narzędziem i obszarem pozostaje sztuka. Właśnie dlatego może stworzyć szczególny rodzaj przestrzeni – bezpiecznej dla niepewności, eksperymentowania, swobodnego gestu i spotkania bez konieczności osiągania użytecznego rezultatu. Twórczość jest jedną z podstawowych ludzkich potrzeb, choć często zamyka się ją w obszarze zarezerwowanym dla profesjonalistów. REWEAVE próbuje tę granicę na chwilę rozszczelnić. Nie mówi uczestnikom, że są artystami, lecz pozwala im doświadczyć, że potrafią tworzyć. Nie definiuje wspólnoty, ale pozwala ludziom przez chwilę ją zbudować. Nie tłumaczy, dlaczego materia zasługuje na drugie życie, lecz pozwala zobaczyć jej piękno po przemianie. Nie opowiada o potrzebie relacji - tworzy sytuację, w której relacja może się wydarzyć. To właśnie jest funkcja REWEAVE: inicjowanie procesu, którego nie da się całkowicie zaprojektować, ponieważ jego ostatecznym tworzywem są ludzie. Dokąd zmierza ten proces? Po dziesięciu latach projekt może mieć za sobą realizacje w wielu miejscach, bogate Archiwum Księżyców i rozwinięte środowisko „13 Księżyców”. Jednak jego podstawowa potrzeba pozostanie prawdopodobnie niezmienna. Ludzie nadal będą potrzebować tworzyć. Nadal będą potrzebować wyjść ze schematu, odzyskać swobodę, zrobić coś bez oceny i bez konieczności osiągnięcia konkretnego rezultatu, znaleźć się obok innych ludzi i pozwolić, żeby ze wspólnego działania wyniknęło coś, czego wcześniej nie było. REWEAVE zaczyna się od odzyskanej materii. Kończy – jeśli w ogóle można mówić o końcu - znacznie dalej. W miejscu, w którym materiał staje się pretekstem do spotkania, spotkanie staje się działaniem, a działanie splata pojedynczych ludzi w chwilową, rzeczywistą wspólnotę.
from nothing to together
